Trì chú, tụng chân ngôn có thể giúp người bệnh an tâm, nuôi dưỡng hy vọng và thêm nghị lực vượt qua đau đớn. Tuy nhiên, đây là một phương pháp tu tập tâm linh, không phải kỹ thuật chẩn đoán hay điều trị bệnh.
Người Phật tử cần có chánh kiến để kết hợp niềm tin với y khoa, tránh vì mong cầu phép màu mà bỏ lỡ cơ hội chữa trị.
Khi mắc bệnh, nhất là bệnh nặng hoặc kéo dài, con người thường tìm đến nhiều điểm tựa. Ngoài bệnh viện, thuốc men và bác sĩ, không ít Phật tử trì chú, tụng chân ngôn, niệm Phật hoặc cầu nguyện. Việc này xuất phát từ nhu cầu rất tự nhiên: mong tâm được bình an, bệnh tình thuyên giảm và có thêm sức mạnh đi qua những ngày khó khăn.
Trì chú là phương pháp hành trì có mặt trong một số truyền thống Phật giáo. Khi chuyên tâm đọc tụng, người thực hành có thể thu nhiếp tâm ý, giảm bớt suy nghĩ hỗn loạn và nuôi dưỡng niềm tin. Âm thanh đều đặn, hơi thở ổn định cùng không gian trang nghiêm cũng có thể giúp người bệnh thư giãn, bớt cảm giác cô độc và sợ hãi.
Những lợi ích ấy đáng được trân trọng. Tâm lý ổn định có thể hỗ trợ người bệnh hợp tác tốt hơn với bác sĩ, ăn ngủ điều độ, kiên trì điều trị và giữ hy vọng. Một người quá hoảng loạn đôi khi cảm nhận đau đớn nặng nề hơn; ngược lại, khi tâm được nâng đỡ, họ có thể bình tĩnh tiếp nhận thực tế và lựa chọn cách chăm sóc phù hợp.
Nhưng hỗ trợ tinh thần không đồng nghĩa chữa khỏi bệnh lý. Trì chú không thể thay thế xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh, phẫu thuật, thuốc kháng sinh, insulin, hóa trị hay những phương pháp chuyên môn khác. Hiện chưa có bằng chứng khoa học đáng tin cậy để khẳng định một câu chú có thể trực tiếp tiêu diệt vi khuẩn, làm tan khối u, nối liền xương gãy hoặc xử lý tình trạng cấp cứu.
Trung tâm Quốc gia về Sức khỏe Bổ sung và Tích hợp Hoa Kỳ cho biết thiền và các thực hành chú tâm có thể đem lại một số lợi ích đối với căng thẳng, lo âu, giấc ngủ hoặc khả năng chịu đau, nhưng kết quả nghiên cứu ở nhiều lĩnh vực vẫn còn hạn chế hoặc không đồng nhất. Cơ quan này khuyến cáo không sử dụng thiền để thay thế chăm sóc y khoa hay trì hoãn việc gặp nhân viên y tế khi có vấn đề sức khỏe. Nguyên tắc ấy cũng phù hợp khi nhìn nhận việc trì chú và tụng chân ngôn. NCCIH – Meditation and Mindfulness
Nguy hiểm xuất hiện khi người bệnh tuyệt đối hóa niềm tin. Có người tự ý ngưng thuốc vì tin rằng mình đã được gia hộ; từ chối phẫu thuật để ở nhà tụng chú; hoặc nghe lời một người không có chuyên môn rằng bệnh là do “nghiệp”, “vong theo” nên chỉ cần cúng giải. Trong nhiều bệnh lý, sự chậm trễ có thể làm bệnh tiến triển nặng, mất cơ hội điều trị, thậm chí đe dọa tính mạng.
Dùng giáo lý nghiệp để quy kết người bệnh cũng là một cách hiểu thiếu từ bi. Nghiệp trong Phật giáo là vấn đề sâu xa, không thể nhìn một người đang đau yếu rồi đơn giản kết luận họ mắc bệnh vì từng làm điều xấu. Bệnh tật còn liên quan đến tuổi tác, di truyền, môi trường, dinh dưỡng, nghề nghiệp, tai nạn, vi sinh vật và nhiều điều kiện khác. Người bệnh cần được chăm sóc, không cần bị gieo thêm mặc cảm tội lỗi.
Ngay trong tinh thần Phật giáo, chăm sóc thân bệnh không đối lập với tu tập. Thân người là phương tiện để học hỏi, làm việc thiện và chuyển hóa tâm. Khi thân đau, đi khám và điều trị đúng cách chính là thái độ có trách nhiệm với mạng sống. Uống thuốc theo chỉ định không phải thiếu niềm tin; tìm đến bệnh viện càng không có nghĩa phủ nhận sự gia hộ của Tam bảo.
Người Phật tử có thể vừa chữa bệnh vừa trì chú. Bác sĩ chăm sóc phần thân bằng kiến thức chuyên môn; pháp tu nâng đỡ phần tâm bằng chánh niệm, niềm tin và sự bình an. Hai phương diện có thể đồng hành nhưng không nên chiếm chỗ của nhau. Người bệnh cần thông báo cho bác sĩ về mọi loại thuốc, thảo dược hay liệu pháp bổ sung đang sử dụng để tránh tương tác và rủi ro không đáng có.
Khi trì chú cho người bệnh, người thân cũng cần giữ sự tinh tế. Không nên mở âm thanh quá lớn, ép người đang mệt phải tụng theo hoặc tạo cảm giác rằng họ chưa khỏi bệnh vì “thiếu thành tâm”. Có lúc, sự có mặt yên lặng, một bàn tay nắm nhẹ, một câu chú vừa đủ nghe hay vài lời động viên chân thành đã là sự chăm sóc quý giá.
Nếu xuất hiện các dấu hiệu nghiêm trọng như khó thở, đau ngực, mất ý thức, co giật, chảy máu nhiều, yếu liệt đột ngột hoặc ý nghĩ tự làm hại bản thân, cần liên hệ cấp cứu hay đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay. Không nên chờ tụng hết một thời kinh, xin quẻ hoặc làm lễ rồi mới tìm sự hỗ trợ chuyên môn.
Trì chú đúng nghĩa không phải để sai khiến bệnh tật biến mất theo ý muốn. Pháp tu giúp con người trở về với tâm sáng suốt, biết chăm sóc thân thể, chấp nhận điều chưa thể thay đổi và không tuyệt vọng trước vô thường. Khi có chánh kiến, ta vẫn thành tâm cầu nguyện nhưng cũng uống thuốc đúng giờ, tái khám đúng hẹn và làm theo hướng dẫn của bác sĩ. Đó không phải niềm tin giảm đi, mà là niềm tin được soi sáng bởi trí tuệ.
